Европскиот пазар на природен гас повторно е под силен притисок, а доколку нарушувањата во снабдувањето од Блискиот Исток продолжат и претстои студена зима, цената би можела да надмине 100 евра за мегават-час уште во декември.
Таквото сценарио не би ги погодило само домаќинствата кои директно користат природен гас. Поскапувањето може да се почувствува и преку греењето, електричната енергија и цените на дел од производите во продавниците.
Референтната европска цена на гасот веќе се искачи над 70 евра за мегават-час. На 1 септември, холандскиот TTF се движеше околу 71,5 евра, што претставува највисоко ниво од јануари 2023 година.
Аналитичарите на „Голдман Сакс“ предупредуваат дека декемвриските договори би можеле да надминат 100 евра доколку испораките од Блискиот Исток не се нормализираат доволно брзо и нарушувањата продолжат.
Сепак, тоа не е неизбежно сценарио. За ваков ценовен скок би била потребна комбинација од продолжени проблеми со снабдувањето, зголемена побарувачка во Азија, недоволни европски резерви и особено студена зима.
Според „Енерџи аспектс“, доколку снабдувањето постепено се стабилизира, зимските цени би можеле да се движат во интервал од 60 до 80 евра за мегават-час. Но, во случај на недостиг на катарски течен природен гас и температури значително под просекот, просечната цена во периодот од ноември до март би можела да достигне околу 110 евра.
Европа во грејната сезона влегува со помали резерви отколку што би било посакувано. На крајот на август, складиштата во ЕУ биле наполнети околу 65,4 проценти, што е пониско од вообичаеното ниво за овој период.
Помалите резерви значат и поголема чувствителност на пазарот. Секое ново нарушување на испораките или подолг студен период може дополнително да ја зголеми цената.
Особено важен фактор е течниот природен гас. По намалувањето на испораките на руски гас преку гасоводи, Европа сè повеќе се потпира на LNG што пристигнува со бродови. Проблемот е што за истите количини се натпреваруваат и големите азиски пазари, што во услови на недостиг може дополнително да ги турка цените нагоре.
Според Меѓународната агенција за енергија, испораките на LNG од Катар и Обединетите Арапски Емирати во периодот март–јуни биле за околу 35 милијарди кубни метри пониски во однос на истиот период претходната година. Зголеменото производство од Северна Америка и Африка покрило голем дел од загубата, но не целосно.
Што значи тоа за Македонија?
Иако природниот гас директно го користи релативно мал број домаќинства во Македонија, евентуалниот европски ценовен шок сепак може да се почувствува и кај нас.
Причината е што природниот гас има значајна улога во производството на топлинска и електрична енергија, како и во индустријата.
Според податоците за потрошувачката на природен гас во земјата, најголем дел од потрошувачката отпаѓа на когенеративните постројки и топланите, додека индустријата учествува со значително помал удел.
Затоа, поскапувањето на гасот може најпрво да ги зголеми трошоците за производство на енергија и работењето на индустриските компании. Дали тоа ќе резултира со повисоки сметки за граѓаните ќе зависи од договорите за набавка, регулаторните одлуки и мерките што би ги презела државата.
Последиците може да се почувствуваат и пошироко. Повисоките трошоци за енергија влијаат врз производството, транспортот и складирањето, па дел од компаниите би можеле дополнителните трошоци да ги пренесат во цените на своите производи.
Тоа значи дека евентуалниот нов скок на европскиот пазар на гас не мора веднаш да се појави на сметките, но со одредено доцнење може да се почувствува и во трошоците на македонските домаќинства.
