За два дена започнува најстрогиот пост – еве што треба да правите.
Во понеделник започнуваат четириесетдневните пости за најголемиот христијански празник Велигден. Но, постот значи не само откажување од мрсна и обилна храна, туку и контрола на страстите, и откажување од алкохол.
Во текот на посебниот чин на проштевање, кое на овој ден се одвива во сите храмови, свештенослужителите читаат молитви за Господ да им помогне на луѓето достојно да го одржат Великиот пост. Потоа, според традицијата, свештенството, вклучително и архиепископот, бараат прошка од сите луѓе во црквата, а мирјаните бараат прошка од свештениците, од своите блиски и познати.
Традицијата на барање проштевање пред почетокот на Велигденските пости во православниот свет има свои корени во древните палестински и египетски манастири. За време на Великиот пост монасите ги напуштале своите братства и постот го минувале длабоко во пустината. Пред излегувањето од манастирот сите монаси се собирале и барале прошка еден од друг, а потоа се распрснувале за да ги извршат своите подвизи.
Велигденскиот пост е најстрог и најдолг. Трае од Прочка до Велигден. Тука се 40 дена (Четириесетница), од Чист понеделник до Лазарева сабота и уште Страстната недела од Цветници до Велигден, вкупно 48 дена.
Постот започнува со Чист понеделник, денот по Прочка. Но неделата пред Прочка се вика Месопусна недела, народот ја вика и месопусни поклади зашто тогаш се запокладува. Во текот на оваа недела се јаде сирење и други млечни производи поради што се вика и Сирна недела, некои ја викаат и Бела недела. Прочка се вика уште и Сирни поклади поради што од тогаш се пости и од млечни производи, а се вика и Проштени поклади, бидејќи тогаш луѓето меѓу себе си ги простуваат гревовите.
Инаку, бидејќи рибата не се смета за мрсна храна може да се јаде за време на Велигденските пости, но само на Благовештение и Цветници. Одобрувањето риба да се јаде на поголемите празници и за време на пост (како и виното и маслото) доаѓа од потребата од една страна да се запази постот, а од друга на празникот да му даде поголема свеченост во празнувањето.
Како да постам?
Ова е најчестото прашање кое ни го поставуваат верниците пред секој пост, а особено пред Велигденскиот . Овој пост се нарекува и Велик, затоа што е најголем и најстрог, но и затоа што му претходи на најголемиот празник – Воскресението Христово. Овој пост според типикот на Црквата се пости на следниов начин: од понеделник до петок – без масло. Сабота и недела – со масло. На Цветници и Благовештение – со риба. На Велики четврток со масло, а на Велика сабота без масло.
Но, се разбира, постот е личносен и прилагодлив, може да се прилагоди на секоја возраст, на секоја потреба, болест или слабост. Сето ова се решава со нашиот духовник – свештеник кај кого се исповедаме и со кого се советуваме за сите значајни работи од животот.
Пред да започнеме да постиме, најпрво потребна ни е вера во Бог, да Го бараме Бог, да се трудиме да градиме однос со Него, како личност со личност, оти Бог не е некоја „слепа сила“, ниту Универзум, ниту Апсолут, ниту Небесен полицаец, ниту страшен џелат. Бог ни се открива како Света Троица, како Љубов, како наш Татко. Ако немаме таква вера, тогаш попусто ќе се измачуваме со постењето.
Исто така, кога постиме, тоа да биде заради Господ, за да ја исполниме Неговата волја, за да Му угодиме, а не за себе, за да бидеме здрави, или за да ослабнеме – тоа се промашени поводи за постење. Навистина ќе бидеме здрави ако правилно и со благослов од духовникот постиме, но тоа се последици од постот, а не причина за постење.
Што е најважно во постот?
- Доколку немаме, да најдеме духовник – свештеник (или свештеномонах) кај кого ќе се исповедаме. Доколку првпат постиш, доколку си болен, или кога се работи за бремени жени и доилки, духовникот може да им даде ублажен пост. Но, за да не импровизираме во овие нешто, најдобро е и постот ќе ни биде благословен ако си најдеме духовник, и да ги следиме неговите поуки за постот и општо за духовниот живот. Црквата е духовна болница, а свештеникот е духовен лекар. Да имаме доверба во нашите свештеници и да ги слушаме нивните совети.
- Да го применуваме молитвеното правило кое ќе ни го даде духовникот (на пр. одреден број Исусови молитви, читање од Новиот завет, читање на други духовни книги).
- Да учествуваме во богослужбите: во првата седмица попладне се служи Велико повечерие со читање на Покајниот канон на свети Андреј Критски; секоја среда и петок наутро се служат великопосни часови со Претходноосветена Литургија; секој петок попладне има Акатист на Пресвета Богородица, и секоја недела Божествена Литургија.
- Да се трудиме да бидеме во мир со сите луѓе, во мир со себе и во мир со Бога. Јадењето храна со масло нема да нѐ извалка, но кавгите, омразата, зависта, крадењето итн. – е тоа навистина ќе нѐ извалка.
- Во нашето семејство да одржуваме мир и спокој, повеќе молитви, читање, помалку забава, помалку телевизија и интернет, помалку кавги со сопругот/сопругата, помалку викање по децата.
- Да се научиме на воздржување во бракот, не затоа што е тоа нешто грешно, туку заради Господ, заради нашата меѓусебна љубов. Ако сме внимателни во ситни нешта, уште повеќе ќе бидеме во големите работи.
- Да се научиме на умереност во сѐ. Ниту премногу, ниту премалку, умереноста е царски пат. Ако научиме да бидеме умерени во храната, ќе бидеме умерени и во други нешта и ситуации.
- Да не се јадеме помеѓу себе, никого да не осудуваме, бидејќи каде има осудување, таму нема благослов Божји.
- Постот не е цел сам по себе, туку само средство за наше очистување духовно и телесно. Преку постот, молитвите и покајанието се очистуваме, и се соединуваме со Телото и Крвта Христови на Светата Литургија. Без причестување, постот станува без цел.
Да се подготвуваме правилно, да го одиме патот по кој оделе сите светители и маченици, и благословот Божји ќе биде со нас. Амин.
